Hamiləlikdən qorunma üsulları

1. Təbiı üsullar (fizioloji üsullar)

• Təqvim üsulu – qadının menstrual dövrünü izləyərək ovulyasiya günlərindən uzaq durmaq. Lakin effektivliyi aşağıdır.
• Bazal temperaturun ölçülməsi – hər gün səhər temperatur ölçülərək ovulyasiya günləri təyin olunur.
• Cinsi əlaqənin yarımçıq kəsilməsi (coitus interruptus) – kişi boşalmadan əvvəl cinsi əlaqəni dayandırır. Təhlükəli və etibarsız üsuldur.

Üstünlükləri: əlavə vasitə tələb etmir, yan təsiri yoxdur.
Çatışmazlıqları: etibarlılığı zəifdir, istənməyən hamiləlik riski yüksəkdir.

2. Bariyer üsulları

• Prezervativlər (kişi və qadın prezervativi) – həm hamiləlikdən, həm də cinsi yolla keçən xəstəliklərdən qoruyur.
• Diafraqma və servikal qapaqlar – uşaqlıq yoluna yerləşdirilən xüsusi baryer vasitələridir.

Üstünlükləri: sadədir, dərhal təsir göstərir, infeksiyalardan da qoruyur.
Çatışmazlıqları: düzgün istifadə olunmadıqda təsiri azalır, bəzi insanlarda allergiya yarada bilər.

3. Hormonal üsullar

• Oral kontraseptiv həblər – gündəlik qəbul edilir, ovulyasiyanı bloklayır.
• Hormonlu spiral (Mirena və s.) – uşaqlıq daxilinə yerləşdirilir, uzunmüddətli qorunma təmin edir.
• Hormonal iynələr və implantlar – müəyyən müddət ərzində hormon buraxaraq hamiləliyin qarşısını alır.

Üstünlükləri: yüksək effektivlik, menstrual dövrün tənzimlənməsi, bəzi hallarda sızanaq və ağrıların azalması.
Çatışmazlıqları: həkim məsləhəti olmadan istifadə etmək olmaz, yan təsirləri ola bilər (çəki artımı, hormonal disbalans).

4. İntrauterin vasitələr (spirallar)

• Mis spiral – uşaqlıq daxilinə yerləşdirilir, spermatozoidlərin fəaliyyətini azaldır.
• Hormonal spiral – həm mexaniki, həm də hormonal təsir göstərir.

Üstünlükləri: uzunmüddətli qorunma (3–10 il), çox effektivdir.
Çatışmazlıqları: bəzi hallarda ağrı və qanaxma yarada bilər, ginekoloq tərəfindən qoyulmalıdır.

5. Cərrahi üsullar

• Qadınlarda sterilizasiya (boruların bağlanması)
• Kişilərdə vazektomiya (toxum cığırlarının bağlanması)

Üstünlükləri: çox yüksək effektivlik, daimi qorunma.
Çatışmazlıqları: geri dönüşü çətin və bəzən mümkünsüzdür, yalnız artıq övlad sahibi olmuş və gələcəkdə uşaq planlaşdırmayan şəxslər üçün uyğundur.

6. Təcili kontrasepsiya

• “Postinor” kimi təcili kontraseptiv həblər – qorunmasız əlaqədən sonra ilk 72 saat ərzində qəbul olunur.
• Mis spiralın təcili yerləşdirilməsi – 5 gün ərzində edilə bilər.

Üstünlükləri: təcili hallarda effektivdir.
Çatışmazlıqları: tez-tez istifadə edilə bilməz, hormonal balansı poza bilər.

Nəticə:

Hamiləlikdən qorunma üsulları çoxdur və hər bir qadın üçün ən uyğun metod fərqlidir. Ən etibarlı və sağlam seçim üçün ginekoloqun məsləhəti ilə üsul seçmək vacibdir. Qorunma üsulları yalnız planlaşdırılmamış hamiləliyin qarşısını almaqla kifayətlənmir, həm də qadının reproduktiv sağlamlığını qorumaqda mühüm rol oynayır.