Hamiləlikdə zob (qalxanabənzər vəzi problemləri)
Hamiləlikdə zob xəstəliyi haqqında
Hamiləlik dövründə qadın orqanizmində hormonal və metabolik dəyişikliklər baş verir. Bu dəyişikliklər bəzən qalxanabənzər vəzinin fəaliyyətinə təsir göstərərək zob adlandırılan qalxanabənzər vəzi böyüməsinə və ya disfunksiyasına səbəb ola bilər. Hamiləlikdə zobun yaranması və ya mövcud zob xəstəliyinin aktivləşməsi, həm ananın, həm də dölün sağlamlığına təsir göstərə bilər.
Zob nədir?
Zob — qalxanabənzər vəzinin böyüməsi və ya funksional pozğunluğudur. Əsas iki forma ayrılır:
- Hipotireoz – qalxanabənzər vəzinin az işləməsi (T3/T4 hormonlarının azlığı).
- Hipertireoz – qalxanabənzər vəzinin həddindən artıq işləməsi (T3/T4 hormonlarının artması).
Hamiləlikdə qalxanabənzər vəzi hormonlarının rolu
Qalxanabənzər vəz hormonları (T3 və T4) dölün beyin və sinir sistemi inkişafı üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə hamiləliyin ilk üç ayında döl yalnız anadan gələn qalxanabənzər hormonlarla təmin olunur. Bu səbəbdən ananın qalxanabənzər vəzi sağlam olmalıdır.
Hamiləlikdə zobun səbəbləri
- Yod çatışmazlığı
- Avtoimmun xəstəliklər – Hashimoto tireoiditi və ya Basedow xəstəliyi
- Əvvəlcədən mövcud olan qalxanabənzər vəzi xəstəlikləri
- Hormonal dəyişikliklər və immun sistemdə dəyişikliklər
Əlamətlər:
Hipotireoz zamanı:
- Yorğunluq
- Soyuqluq hissi
- Qəbizlik
- Dəri quruluğu
- Depressiya
- Çəki artımı
- Yavaş nəbz
- Boyun nahiyəsində şişkinlik
Hipertireoz zamanı:
- Tez-tez nəbz
- Arıqlama
- Əsəbilik və təşviş
- İstilik hissi
- Diarə
- Tərləmə
- Zob (boyunda şişkinlik)
Diaqnoz
Qalxanabənzər vəzi funksiyasını qiymətləndirmək üçün aşağıdakı testlər aparılır:
- TSH (Tireoid stimuləedici hormon)
- T3 və T4 hormonlarının səviyyəsi
- Anti-TPO və Anti-Tg kimi avtoimmun göstəricilər
- Ultrasəs müayinəsi (boyundakı vəzi böyüməsini və düyünləri yoxlamaq üçün)
Risklər və ağırlaşmalar
Əgər zob nəzarətsiz qalarsa:
Anada:
- Hamiləliyin erkən itirilməsi (sağlam olmayan düşüklər)
- Preeklampsiya (qan təzyiqinin artması)
- Anemiya
- Erken doğum
Döldə:
- Aşağı doğum çəkisi
- Zehni inkişafın geriliyi
- Dölün qalxanabənzər vəzi pozğunluqları (əgər antikorlar keçərsə)
Profilaktika və nəzarət
- Hamiləlikdən əvvəl və ya ilk trimestrdə qalxanabənzər funksiyanın yoxlanması
- Yodlu duzun istifadəsi (yod çatışmazlığının qarşısını almaq üçün)
- Müntəzəm həkim nəzarəti
- TSH səviyyəsinin trimesterə uyğun hədəflərlə saxlanması
Nəticə:
Hamiləlikdə zob xəstəlikləri geniş yayılmış və ciddi nəzarət tələb edən problemlərdəndir. Vaxtında diaqnoz və düzgün müalicə ilə həm ananın, həm də dölün sağlamlığı qoruna bilər. Qalxanabənzər vəzi ilə bağlı narahatlıq varsa, endokrinoloq və ginekoloqla mütəmadi əlaqədə olmaq vacibdir.